Abstract
Мақолада PIRLS тадқиқотининг мақсад ва вазифалари, тадқиқотининг аҳамияти, таълим муассасаларидаги жорий этилган ўқитиш усулларини бошқа мамлакатлардаги усуллардан фарқли жиҳатлари, солиштирма натижалари, қатнашган мамлакатларнинг иштирок этган респондентлар ҳақидаги маълумотлар, мамлакатларнинг даврийлик бўйича келтирилган натижалари ва уларнинг ўқиш саводхонлиги динамикаси ҳақида маълумотларни ўз ичига олади.
Ушбу мақолада бошланғич синфларда ўқиш саводхонлигини самарали ўқитиш
ва ўрганиш учун шарт-шароитлар яратишда энг муҳим манба ҳисобланади. Бундан ташқари, PIRLS тадқиқоти жараёнида кўп йиллар давомида тўпланган қимматли маълумотлар орқали турли мамлакатларнинг таълим тизимини модернизatsiя қилиш тажрибаси, халқаро тадқиқотлар натижалари билан таққослаш ҳамда таълим муассасасида таълим муҳитини шакллантиришдаги каби ғоялар ва ечимлар тўпланган. Ушбу мақола, албатта, таълим жараёнида, хусусан ўқиш саводхонлиги йўналишидаги самарали ечимларни амалга оширишга ёрдам беришига ишонаман.
References
Ўзбекистон Республикасининг “Таълим тўғрисида”ги қонуни. ЎРҚ-637-сон, 2020 йил 23 сентябрь.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ахборот-кутубхона хизмати кўрсатишни янада такомиллаштириш тўғрисида” 07.06.2019 йилдаги ПҚ-4354-сонли қарори; www.lex.uz. – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари онлайн миллий базаси.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Халқ таълими тизимида таълим сифатини баҳолаш соҳасидаги халқаро тадқиқотларни ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида” 2018 йил 8-декабрдаги 997-сонли қарори. www.lex.uz. – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари онлайн миллий базаси.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Халқ таълими ходимларини узлуксиз касбий ривожлантириш тизимини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида” 17.01.2022 йилдаги 25-сонли қарори; www.lex.uz. – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари онлайн миллий базаси.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Коронавирус пандемияси даврида дори воситалари, тиббий буюмлар ва тиббий техникалар муомаласини тартибга солишга доир чора-тадбирлар тўғрисида” 22.07.2020 йилдаги 449-сонли қарори. www.lex.uz. – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари онлайн миллий базаси.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Умумий ўрта таълим тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида” 15.03.2017 йилдаги 140-сонли қарори; www.lex.uz. – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари онлайн миллий базаси.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Давлат таълим муассасалари ҳамда нодавлат таълим ташкилотларини аттестatsiядан ва давлат аккредитatsiясидан ўтказиш тартибини такомиллаштириш тўғрисида” 2019 йил 7 июндаги 470-сонли қарори; www.lex.uz. – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари онлайн миллий базаси.
Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлигининг 2020 йил 9 декабрдаги “Умумий ўрта таълим мактаблари учун 2021-2022 ўқув йилига мўлжалланган таянч ўқув режани тасдиқлаш тўғрисида” 297-сонли буйруғи.
PIRLS 2021 International Results in Reading. Countries’ Reading Achievement. https://pirls2021.org/results/achievement/
“Халқаро PIRLS 2021 дастурининг асосий тадқиқотларини ўтказиш учун танланган умумий ўрта таълим муассасаларида ўқувчилар билимини баҳолашни юқори савияда ташкил этиш тўғрисида” Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекциясининг 2021 йил 31 майдаги 15*-сон ва Халқ таълими вазирлигининг 2021 йил 31 майдаги 19қ/қ-сон қарори.
Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекциясининг “PIRLS 2021 тадқиқоти доирасида тажриба-синов жараёнини юқори савияда ташкил этиш тўғрисида” 2020 йил
октябрдаги 146-сон буйруғи;
“5 муҳим ташаббус ёшларга қанот”, «Янги Ўзбекистон» ва «Правда Востока» газеталари таҳририяти» ДУК. 18 декабр 2020 йил. https://yuz.uz/news/5-муҳим-ташаббус-ёшларга-қанот
PIRLS 2021 Assessment frameworks. Ina V.S.Mullis and Michael O.Martin, Editors. Copyright © 2019 International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA).
М.Ю.Юлдашева, Б.У.Мингбаева, Г.А. Маматова, М.Ф.Левкина, М.Ф.Левкина, Ш.Й.Йўлдошева, Бошланғич таълимни ўқитиш методикаси модули бўйича “ЎҚУВ – УСЛУБИЙ МАЖМУА (И ҚИСМ)”. Тошкент-2018. https://giu.uz/wp-content/uploads/
Исмаилов А.А., Норбоева Д.А., Манапова Д., Уралова М. “Халқаро тадқиқотларда ўқувчиларнинг ўқиш саводхонлигини баҳолаш” Она тили ва адабиёт фани ўқитувчилари, методистлар ва соҳа мутахассислари учун методик қўлланма. “Шарқ” Нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси бош таҳририяти, Тошкент, 2019 йил;
Исмаилов А.А., Норбоева Д.А., Кучарова К., Қосимова З.А., Аминова Н. “Халқаро тадқиқотларда бошланғич синф ўқувчиларининг ўқиш саводхонлигини баҳолаш”. Бошланғич синф ўқитувчилари, методистлар ва соҳа мутахассислари учун методик қўлланма. “Шарқ” Нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси бош тахририяти, Тошкент, 2019 йил.
Исмаилов А.А., Ахмедов Х.П. Бошланғич таълим сифатини оширишда халқаро PIRLS дастурининг аҳамияти. “PIRLS халқаро баҳолаш дастури: назария ва татбиқ этиш истиқболлари” мавзусидаги Халқаро илмий-амалий масофавий конференция материаллари, Тошкент, 2020 йил 13 март, 131-137 б.
www.tdi.uz – Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекциясининг расмий веб-сайти.
t.me/milliymarkaz Таълим сифатини баҳолаш бўйича халқаро тадқиқотларни амалга ошириш миллий марказининг Телеграм канали.
https://timssandpirls.bc.edu/ Бостон коллежининг TIMSS ва PIRLS халқаро тадқиқотлар маркази расмий веб-саҳифаси.
https://pirls.bc.edu/ Прогресс ин интернатионал реадинг литераcй студй. Бошланғич синф ўқувчиларининг ўқиш саводхонлигини баҳолаш халқаро дастурининг расмий веб-сайти.