KOGNITIV TILSHUNOSLIK YONDASHUVI BILAN GRAMMATIK KATEGORIYALARNI TAHLIL QILISH: MUAYYAN GRAMMATIK KATEGORIYANI (MASALAN, FE’L ZAMONLARI, OLMOSHLAR) KOGNITIV TILSHUNOSLIK NAZARIYASI ASOSIDA TAHLIL QILISH
PDF
DOI

How to Cite

KOMILOVA, M. (2025). KOGNITIV TILSHUNOSLIK YONDASHUVI BILAN GRAMMATIK KATEGORIYALARNI TAHLIL QILISH: MUAYYAN GRAMMATIK KATEGORIYANI (MASALAN, FE’L ZAMONLARI, OLMOSHLAR) KOGNITIV TILSHUNOSLIK NAZARIYASI ASOSIDA TAHLIL QILISH. Journal of Research and Innovations, 3(2), 8–15. Retrieved from https://imfaktor.com/jorai/article/view/1800

Abstract

Ushbu maqola kognitiv tilshunoslik nazariyasi doirasida fe’l zamonlari va olmoshlarning ma’no va funksional jihatlarini tahlil qiladi. Tilda faqat formal-grammatik shakllargina emas, balki inson ongidagi konseptual model va mental jarayonlar ham muhim ahamiyat kasb etadi. Zamon shakllari nafaqat harakatning o‘tgan yoki kelajakdagi sodir bo‘lish vaqtini ifodalaydi, balki gaplovchining subyektiv munosabatini, ishonch darajasini ham aks ettirishi mumkin. Olmoshlar esa shaxslararo munosabat, ijtimoiy mavqe va emosional kayfiyat kabi ko‘plab unsurlarni ifoda etuvchi konseptual birliklar sifatida qaraladi.

Maqola metodologiyasiga korpus lingvistikasi, eksperimental psixolingvistika va diskurs tahlili kiradi. Natijalarda grammatik kategoriyalar, xususan zamon va olmoshlar, kontekstga bog‘liq holda turli ma’nolar hosil qilishi ko‘rsatildi. Muxokama qismida esa kognitiv yondashuvning grammatika tahlilida tutgan o‘rni hamda usulning tadqiqot va ta’lim jarayonlaridagi ahamiyati yoritib beriladi. Shu bilan birga, maqolada til o‘qitish jarayonida kognitiv komponentni hisobga olish, grammatik shakllarning yashirin semantik qatlamlarini o‘rgatishda samarali ekani ta’kidlanadi. Bunday yondashuv til va tafakkur uyg‘unligiga chiqarish, turli ijtimoiy-madaniy omillarni inobatga olish imkonini beradi.

PDF
DOI

References

Langacker R. W. Foundations of Cognitive Grammar: Theoretical Prerequisites. – Stanford: Stanford University Press, 1987. – 512 p.

Langacker R. W. Concept, Image, and Symbol: The Cognitive Basis of Grammar. – Berlin; New York: Mouton de Gruyter, 1991. – 395 p.

Lakoff G. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind. – Chicago: University of Chicago Press, 1987. – 614 p.

Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980. – 242 p.

Talmy L. Toward a Cognitive Semantics. Volume I: Concept Structuring Systems. – Cambridge (MA): MIT Press, 2000. – 565 p.

Fillmore C. J. Frame Semantics // The Linguistic Society of Korea (Ed.). Linguistics in the Morning Calm. – Seoul: Hanshin, 1982. – P. 111–137.

Fauconnier G., Turner M. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. – New York: Basic Books, 2002. – 429 p.

Evans V., Green M. Cognitive Linguistics: An Introduction. – Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006. – 830 p.

Kövecses Z. Metaphor: A Practical Introduction. – 2nd ed. – Oxford; New York: Oxford University Press, 2010. – 374 p.

Mirziyoyeva G ‘. Zamonaviy o‘zbek tilida fe’l zamonlari va ularning kognitiv tahlili. – Toshkent: Fan nashriyoti, 2020. – 240 b.

Komilova, M. (2024). LANGUAGE AND SOCIAL INEQUALITY: A PRAGMATIC PERSPECTIVE. University Research Base, 809-813.

Komilova, M. (2024). THE POWER OF CONCEPTS: EXPLORING THEMES AND THEIR MANIFESTATIONS IN LITERARY TEXTS. University Research Base, 814-817.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.